گذشتۀ ملت

وزارت معارف ایران در سال ۱۳۱۴ یک اردوی دانش آموزی تابستانی برگزار کرد که نمایندگان دانش آموزان دبیرستانهای سراسر کشور را در تهران گرد هم آورد تا پانزدهمین سالگرد به قدرت رسیدن رضاشاه را جشن بگیرند. از جمله برنامه‌های این اردوی تابستانی نشستی بود که دانش آموزان نوشته هایی درباره تاریخ و جغرافیای استان های خود عرضه می‌کردند. حدود ۱۹ مقاله در این نشست ارائه شد که تقریباً تمام استان های اصلی شامل آذربایجان، تهران، خوزستان و بلوچستان را در بر می گرفت. در حالی که تمام نمایندگان تنوع زندگی در استانهایشان را به تصویر کشیده بودند در نشان دادن تصویری واحد از تاریخ ایران واقعیت آن هم آواز بودند. به نظر این دانش آموزان نهاد سلطنت همواره یگانه ستون تمامیت ارضی کشور و شاه یگانه حامی یکپارچگی مردم بود. آنها درباره مسئله واقعیت سیاسی ایران تصور می‌کردند که پیش از رضاخان( بعدها رضاشاه پهلوی) جامعه ایران در آستانه تجزیه و بی خبری بود که کشور را به سوی هرج و مرج محض می کشاند. پس از آن، چنان که الگوی معمول تاریخ ایران است، ستاره ای درخشان در آسمان تاریخ کشور پدیدار شد و به این تمدن باستانی یکپارچگی و رونق بخشید.( مقالات دانش اموزان مرکز و ولایت، تهران، انتشارات مجلس، 1314) . چنین تصویری از تاریخ ایران که این دانش آموزان ارائه دادند بن‌مایه فرهنگ سیاسی ایران در عصر پهلوی بود. این تصویر را تا حدودی تاریخ‌نگاران دوره پهلوی اول به قالب ریختند و سرانجام این تصویر در برنامه آموزش ملی تاریخ و جغرافیا گنجانده شد.

صفحه ۲۶

از کتاب تاریخ فرودستان؛ جستارهایی در تاریخ اجتماعی کارگری و ملی ایران، تورج اتابکی، ترجمه یوسف صفّاری، تهران: چشمه، چاپ سوم، بهار ۱۴۰۱.